Đây là gì
Biểu đồ bong bóng mở rộng biểu đồ phân tán: x và y định vị từng đối tượng, và diện tích bong bóng thể hiện giá trị thứ ba như dân số, doanh thu hay số lượng.
Nó hợp nhất với một số lượng vừa phải các đối tượng có tên — quốc gia, sản phẩm, hành tinh — nơi mắt có thể đón nhận vị trí và kích thước cùng lúc.
✓ Nên dùng khi
- Bạn có ba đại lượng số cho mỗi đối tượng, nhiều nhất vài chục đối tượng.
- Đại lượng thứ ba mang tính kích cỡ: dân số, doanh số, khối lượng.
✗ Tránh dùng khi
- Cần so sánh chính xác đại lượng thứ ba — diện tích được đánh giá kém chính xác hơn vị trí.
- Có hàng trăm đối tượng — các bong bóng che khuất nhau.
Mẹo để có biểu đồ tốt hơn
- Co giãn bong bóng theo diện tích, không theo bán kính. Chart Buffet làm việc này cho bạn.
- Làm bong bóng bán trong suốt với viền mảnh để những bong bóng chồng lên nhau vẫn hiện rõ.
- Ghi nhãn những bong bóng quan trọng; để chú thích khi di chuột lo phần còn lại.
Phần toán
Một bong bóng trung thực có diện tích tỉ lệ với giá trị: A ∝ v, nên bán kính tăng theo căn bậc hai, r ∝ √v. Co giãn trực tiếp theo bán kính sẽ khiến một giá trị lớn gấp đôi trông to gấp bốn.
Người ta vẫn có xu hướng đánh giá thấp kích thước của những bong bóng lớn. Diện tích cảm nhận tăng chậm hơn diện tích thật, theo định luật luỹ thừa Stevens với số mũ nhỏ hơn một đối với diện tích (Stevens 1957), nên kích thước bong bóng tốt nhất chỉ nên đọc như những so sánh ước chừng.
Đôi nét lịch sử
Các vòng tròn tỉ lệ xuất hiện trên những bản đồ chuyên đề thế kỷ mười chín, và các nhà thống kê đã co giãn các điểm trên biểu đồ phân tán theo một biến thứ ba từ rất lâu trước khi có máy tính (Friendly & Denis 2005). Khoảnh khắc nổi tiếng nhất của biểu đồ bong bóng là bài nói TED năm 2006 của Hans Rosling, trong đó những bong bóng chuyển động của các quốc gia trên thế giới chạy đua trên một biểu đồ thu nhập theo tuổi thọ (Rosling 2006).
Câu hỏi
Cột nào quyết định kích thước bong bóng?
Hãy chọn nó ở mục “Kích thước bong bóng” trong phần Dữ liệu. Theo mặc định, Chart Buffet chọn cột số thứ ba.
Tài liệu tham khảo
- Stevens, S. S. (1957). On the psychophysical law. Psychological Review 64(3), 153–181.
- Rosling, H. (2006). The best stats you’ve ever seen. TED talk.
- Friendly, M. & Denis, D. (2005). The early origins and development of the scatterplot. Journal of the History of the Behavioral Sciences 41(2), 103–130.