Wat het is
Een lijndiagram zet waarden uit tegen een geordende as, meestal de tijd, en verbindt opeenvolgende punten. De helling van elk stuk toont hoe snel de waarde stijgt of daalt, dus de vorm van de lijn is het verhaal: groei, daling, seizoenspatronen, een plotselinge breuk.
Meerdere reeksen kunnen de assen delen, één kleur per reeks. Tot vier of vijf lijnen blijven leesbaar; Chart Buffet zet de labels direct bij hun laatste punt, zodat je niet heen en weer hoeft te kijken naar een legenda.
✓ Gebruik het als
- Je eerste kolom bevat datums, tijden of jaren en je wilt de trend zien.
- Je hebt veel punten — tientallen of honderden — waar kolommen een kreupelbos zouden worden.
- Je wilt vergelijken hoe een paar reeksen ten opzichte van elkaar bewegen.
✗ Vermijd het als
- De categorieën hebben geen volgorde (fruitsoorten, landen). Ze verbinden suggereert een verloop dat er niet is — gebruik staven.
- Je hebt maar twee of drie punten — een korte tabel of kolommen zijn duidelijker.
- De reeksen hebben verschillende eenheden. Geef ze nooit twee y-assen; zet ze apart uit of indexeer ze op een gemeenschappelijk startpunt.
Tips voor een betere grafiek
- De waarde-as van een lijndiagram hoeft niet bij nul te beginnen — de helling is de boodschap — maar zeg het als je hem afkapt.
- Kies de verhoudingen van de grafiek zo dat de lijnen meestal onder ongeveer 45° lopen; heel vlakke of heel steile lijnen verbergen veranderingen (Cleveland, McGill & McGill 1988).
- Gebruik afvlakken alleen als versiering, niet bij schaarse gegevens: een curve tussen twee punten suggereert waarden die nooit gemeten zijn.
- Laat de reeks die ertoe doet opvallen in een sterke kleur en houd de rest rustiger.
De wiskunde
Tussen opeenvolgende punten (x1, y1) en (x2, y2) heeft de lijn helling (y2 − y1)/(x2 − x1): de gemiddelde veranderingssnelheid over dat interval. Een datumas plaatst punten op werkelijk verstreken tijd, zodat ook een onregelmatige reeks de echte snelheden toont.
Cleveland, McGill en McGill toonden aan dat hellingen het nauwkeurigst worden beoordeeld als ze rond ±45° liggen, en daarom doet de beeldverhouding van een grafiek ertoe — het idee staat bekend als banking to 45° (Cleveland, McGill & McGill 1988).
Op een logaritmische waarde-as betekenen gelijke verticale afstanden gelijke verhoudingen, dus gestage procentuele groei verschijnt als een rechte lijn.
Een beetje geschiedenis
Ook lijndiagrammen van tijdreeksen beginnen bij William Playfair. Zijn Atlas van 1786 zette de in- en uitvoer van Engeland over tachtig jaar uit als twee lijnen, met de ruimte ertussen ingekleurd als handelsbalans (Playfair 1786). Eerdere wetenschappers hadden metingen tegen de tijd uitgezet, maar Playfair maakte er een manier van om met gegevens te argumenteren.
In de negentiende eeuw werden lijngrafieken standaard in wetenschap en economie, en de statistische handboeken van de twintigste eeuw legden hun regels vast. Tuftes kritiek op ‘chartjunk’ duwde ze later naar de sobere stijl die nu gangbaar is (Tufte 1983).
Vragen
Wat is het verschil tussen een lijndiagram en een lijngrafiek?
Geen; het zijn twee namen voor dezelfde grafiek.
Kan ik twee grootheden met verschillende eenheden in één lijndiagram zetten?
Chart Buffet biedt bewust geen tweede y-as: hoe twee schalen ten opzichte van elkaar liggen is willekeurig en verzint verbanden. Maak twee grafieken, of zet beide om naar een index zoals ‘100 = eerste jaar’.
Bronnen
- Playfair, W. (1786). The Commercial and Political Atlas. London: Debrett, Robinson and Sewell.
- Cleveland, W. S., McGill, M. E. & McGill, R. (1988). The shape parameter of a two-variable graph. Journal of the American Statistical Association 83(402), 289–300.
- Tufte, E. R. (1983). The Visual Display of Quantitative Information. Cheshire, CT: Graphics Press.