Wat het is
Een kolomdiagram tekent per categorie één verticale staaf vanaf een gemeenschappelijke basislijn. Omdat elke staaf op dezelfde lijn begint, vergelijkt je oog hun toppen — positie langs een gemeenschappelijke schaal, de vergelijking die mensen het nauwkeurigst maken (Cleveland & McGill 1984).
Met meerdere grootheden per categorie staan de staven in groepjes naast elkaar, één kleur per grootheid. Dat is een gegroepeerd of geclusterd kolomdiagram.
✓ Gebruik het als
- Je vergelijkt hoeveelheden over hooguit een stuk of twaalf categorieën: omzet per regio, stemmen per optie, bezoekers per maand.
- De categorieën zijn korte labels die onder een staaf passen, of een klein aantal perioden (maanden, kwartalen, jaren).
- Je wilt dat elke afzonderlijke waarde makkelijk te lezen en te vergelijken is.
✗ Vermijd het als
- Er zijn veel categorieën of lange namen — een staafdiagram met horizontale staven houdt de labels leesbaar.
- Je hebt een lange tijdreeks van tientallen punten — een lijndiagram toont de trend in plaats van een tuinhek.
- De waarden zijn delen van één geheel en het aandeel is de boodschap — denk aan een gestapeld of 100%-gestapeld diagram, of een ringdiagram voor een paar delen.
Tips voor een betere grafiek
- Laat de waarde-as bij nul beginnen. De lengte van een staaf is zijn waarde; een afgekapte as vergroot de verschillen.
- Sorteer de staven op waarde, tenzij de categorieën een eigen natuurlijke volgorde hebben, zoals maanden of leeftijdsgroepen.
- Gebruik één kleur voor één grootheid. Elke staaf een andere kleur geven suggereert een betekenis die de gegevens niet hebben.
- Zet labels direct bij de staven als het er weinig zijn, en laat de rasterlijnen weg die je dan niet meer nodig hebt.
De wiskunde
De hoogte van een kolom is evenredig met zijn waarde: bij een as van 0 tot M over H pixels wordt een waarde v getekend als H·v/M pixels hoog. Door die evenredigheid moet de basislijn nul zijn — bij een as die begint bij m > 0 wordt de getekende verhouding van twee staven (a − m)/(b − m) in plaats van a/b.
Chart Buffet kiest ‘mooie’ stapgroottes — 1, 2, 2,5 of 5 keer een macht van tien — zodat rasterlijnen op ronde getallen vallen die mensen kunnen aflezen.
Een beetje geschiedenis
De Schotse ingenieur en politiek econoom William Playfair publiceerde het eerste staafdiagram met echte gegevens in The Commercial and Political Atlas (Playfair 1786): de in- en uitvoer van Schotland met zeventien landen in één jaar, getekend als horizontale staven omdat hij, tegen zijn gewoonte in, geen tijdreeks had om uit te zetten.
Staafdiagrammen verspreidden zich in de negentiende eeuw via statistische atlassen en werden in de twintigste eeuw de standaardgrafiek van bedrijfsrapportages. De experimenten van Cleveland en McGill gaven later de reden waarom ze zo goed werken: positie langs een gemeenschappelijke schaal beoordelen gaat beter dan hoeken of oppervlakken beoordelen (Cleveland & McGill 1984).
Vragen
Wat is het verschil tussen een kolomdiagram en een staafdiagram?
Alleen de richting. Kolommen staan verticaal, staven liggen horizontaal. Kies staven als je veel categorieën of lange labels hebt.
Moet een kolomdiagram altijd bij nul beginnen?
Ja. De lengte van een staaf geeft zijn waarde weer, dus een afgekapte as geeft een vertekend beeld van de vergelijking. Doen kleine verschillen ertoe, toon ze dan met een lijn of stippendiagram.
Bronnen
- Playfair, W. (1786). The Commercial and Political Atlas. London: Debrett, Robinson and Sewell.
- Cleveland, W. S. & McGill, R. (1984). Graphical perception: theory, experimentation, and application to the development of graphical methods. Journal of the American Statistical Association 79(387), 531–554.
- Friendly, M. & Denis, D. J. (2001). Milestones in the history of thematic cartography, statistical graphics, and data visualization. Web document.